Chwościk buraka to najgroźniejsza choroba liści buraka cukrowego, ćwikłowego i pastewnego, wywoływana przez grzyba Cercospora beticola. W sprzyjających warunkach może powodować straty plonu przekraczające 30–40%, a także obniżenie zawartości cukru w korzeniach. Choroba rozwija się szczególnie intensywnie podczas ciepłej i wilgotnej pogody, najczęściej od lipca do września. Źródłem infekcji są przede wszystkim resztki pożniwne pozostawione na polu oraz porażone chwasty z rodziny komosowatych.
Objawy chwościka
Pierwsze symptomy pojawiają się na starszych liściach w postaci niewielkich, okrągłych plam o średnicy 2–5 mm. Środek plamy jest jasnoszary, natomiast obrzeże brunatnoczerwone lub purpurowe. W miarę rozwoju choroby plamy zlewają się, prowadząc do zasychania całych liści.
Silnie porażone rośliny wytwarzają nowe liście kosztem zgromadzonych w korzeniu substancji zapasowych. Powoduje to zmniejszenie masy korzeni oraz spadek zawartości cukru.
Jak zapobiegać chwościkowi buraka?
Profilaktyka jest najskuteczniejszym i jednocześnie najtańszym sposobem ograniczania choroby. W integrowanej ochronie roślin zaleca się łączenie kilku metod.
1. Stosowanie odpowiedniego płodozmianu
Najważniejszym elementem profilaktyki jest zachowanie minimum 4-letniej przerwy w uprawie buraka na tym samym polu. Grzyb zimuje na resztkach pożniwnych i może przetrwać w glebie przez wiele miesięcy. Zbyt częsta uprawa buraka prowadzi do kumulacji źródła infekcji.
Dobrym przedplonem są zboża, które nie są żywicielami patogenu.
2. Dokładne przyorywanie resztek pożniwnych
Po zbiorze buraków resztki liści powinny zostać dokładnie rozdrobnione i głęboko przyorane. Ogranicza to liczbę zarodników zdolnych do zakażania kolejnej plantacji.
3. Wybór odmian o podwyższonej odporności
Coraz więcej odmian buraka charakteryzuje się wysoką tolerancją na chwościka (oznaczanych często jako CR lub CR+). Odmiany te nie eliminują konieczności ochrony fungicydowej, ale:
- później wykazują pierwsze objawy,
- wolniej rozwijają infekcję,
- często wymagają mniejszej liczby zabiegów ochronnych.
4. Skuteczne zwalczanie chwastów
Patogen może rozwijać się również na chwastach z rodziny komosowatych, takich jak komosa biała czy szarłat. Ograniczenie zachwaszczenia zmniejsza ilość źródeł infekcji.
5. Unikanie stanowisk wysokiego ryzyka
Nie zaleca się zakładania plantacji:
- w pobliżu ubiegłorocznych plantacji buraka,
- na miejscach po pryzmach buraków,
- na polach o dużej ilości nieprzyoranych resztek pożniwnych.
6. Regularny monitoring plantacji
Lustrację należy rozpocząć już od czerwca i prowadzić systematycznie. Pole powinno być oceniane w wielu miejscach, nie tylko na obrzeżach. Pierwsze ogniska choroby często pojawiają się wewnątrz łanu, gdzie wilgotność powietrza jest wyższa.
Jak zwalczać chwościka po pojawieniu się choroby?
Po zauważeniu pierwszych objawów należy działać szybko. Opóźnienie zabiegu nawet o kilka dni może znacząco zwiększyć skalę porażenia.
Zabiegi fungicydowe
Ochrona chemiczna pozostaje podstawową metodą ograniczania chwościka. Zabieg należy wykonywać po przekroczeniu progów szkodliwości lub po stwierdzeniu pierwszych objawów choroby zgodnie z zaleceniami integrowanej ochrony roślin.
Podczas planowania programu ochrony należy przestrzegać kilku zasad:
- stosować wyłącznie fungicydy zarejestrowane do ochrony buraka,
- rotować substancje czynne o różnych mechanizmach działania,
- unikać wielokrotnego stosowania preparatów z tej samej grupy chemicznej,
- wykonywać zabiegi w zalecanych dawkach.
Ma to ogromne znaczenie, ponieważ populacje Cercospora beticola wykazują narastającą odporność na niektóre grupy fungicydów, szczególnie przy ich wielokrotnym stosowaniu.
Strategia antyodpornościowa
Specjaliści Instytutu Ochrony Roślin zalecają:
- zmianę grup chemicznych pomiędzy kolejnymi zabiegami,
- wykorzystywanie mieszanin substancji czynnych,
- wykonywanie zabiegów tylko wtedy, gdy są uzasadnione,
- łączenie ochrony chemicznej z metodami agrotechnicznymi.
Takie postępowanie pozwala wydłużyć skuteczność dostępnych fungicydów.
Czy można całkowicie wyeliminować chwościka?
Nie. Patogen występuje powszechnie w większości rejonów uprawy buraka. Celem ochrony nie jest całkowite usunięcie grzyba z plantacji, lecz utrzymanie jego rozwoju poniżej poziomu powodującego istotne straty ekonomiczne.
Najlepsze efekty osiąga się poprzez integrowaną ochronę, czyli jednoczesne wykorzystanie:
- właściwego płodozmianu,
- odpornych odmian,
- starannej agrotechniki,
- monitoringu plantacji,
- racjonalnego stosowania fungicydów.
Takie podejście ogranicza presję choroby, zmniejsza ryzyko rozwoju odporności patogenu na środki ochrony roślin oraz pozwala utrzymać wysoki plon i dobrą jakość korzeni.
Chwościk buraka pozostaje największym zagrożeniem dla plantacji buraka w Polsce. Największe znaczenie ma jednak nie samo zwalczanie choroby, lecz jej skuteczne zapobieganie. Odpowiedni płodozmian, dokładne przyorywanie resztek pożniwnych, wybór odmian odpornych, ograniczanie chwastów oraz systematyczny monitoring plantacji znacząco zmniejszają ryzyko wystąpienia infekcji. W przypadku pojawienia się pierwszych objawów konieczne jest szybkie zastosowanie odpowiednio dobranych fungicydów zgodnie z zasadami integrowanej ochrony roślin oraz strategią przeciwdziałania rozwojowi odporności patogenu na fungicydy.
- Chwościk buraka – jak skutecznie zapobiegać i zwalczać najgroźniejszą chorobę liści?
- Zabieg T3 w zbożach – klucz do jakości ziarna i wyższej ceny skupu.
- Wyleganie zbóż – jakie błędy popełniane są najczęściej?
- T2 w zbożach – czy to już ostatni moment na zabieg? Poradnik dla rolników.
- Wszystkiego najlepszego!
